Naar de inhoud

Orry La Ville

Agenda en actualiteit

Kennelijk onrechtmatige verstoring: hoe artikel 835 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering uw rechten in kort geding beschermt

Artikel 835, lid 1, van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering machtigt de voorzitter van de rechtbank om conservatoire maatregelen of maatregelen tot herstel in…

Avocat en costume marine consultant un article de loi dans un cabinet juridique traditionnel, illustrant la procédure de référé et l'article 835 du CPC
6 min

Artikel 835, lid 1, van het Franse Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering machtigt de voorzitter van de rechtbank om bewarende maatregelen of maatregelen tot herstel van de oorspronkelijke toestand op te leggen om een kennelijk onrechtmatige verstoring te beëindigen, zelfs wanneer er sprake is van een ernstig geschil. Doordat voor deze grondslag geen spoedeisendheid vereist is, vormt zij een afzonderlijk procedureel instrument naast het klassieke kort geding op grond van artikel 834. Wel moet het kennelijke karakter van de verstoring standhouden bij onderzoek van de overgelegde stukken.

Bewijslast in kort geding: wanneer het bewijsdossier de vordering doet mislukken

De eiser draagt de volledige bewijslast voor het kennelijke karakter van de onrechtmatigheid. De voorzieningenrechter beslist niet over de hoofdzaak, maar moet op basis van de stukken alleen kunnen vaststellen dat een rechtsregel evident is geschonden. Als daarvoor een diepgaand onderzoek van de feiten of een complexe uitleg van een overeenkomst nodig is, verliest de verstoring haar kennelijke karakter en wordt de vordering afgewezen.

In de praktijk stranden de meeste vorderingen juist op dit punt. Een eiser die aanvoert dat er zonder vergunning is gebouwd, legt soms alleen een fotoverslag van een gerechtsdeurwaarder over, zonder het register van omgevingsvergunningen te controleren. Omdat de rechter niet met zekerheid kan vaststellen dat er geen vergunning is, weigert hij de werkzaamheden stil te leggen. De geschonden regel (de verplichting om een bouwvergunning te hebben) is duidelijk, maar de feitelijke onzekerheid neemt het kennelijke karakter weg.

Een grondige analyse van artikel 835 van het Franse Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering over kennelijk onrechtmatige verstoring maakt duidelijk hoe de tekst van de wet zich verhoudt tot de concrete eisen die de rechter stelt wanneer hij in kort geding uitspraak doet.

Wij raden aan het bewijsdossier al vóór de dagvaarding samen te stellen en daarbij te anticiperen op mogelijke betwistingen door de verweerder van elk feitelijk element.

Rechter in zwarte toga in een Franse rechtszaal, als symbool voor de kortgedingprocedure en de bescherming van rechten door de rechtbank

Kennelijk onrechtmatige verstoring en ernstig geschil: een vaak verkeerd begrepen samenhang

Lid 1 van artikel 835 bepaalt dat de rechter kan ingrijpen “zelfs wanneer er sprake is van een ernstig geschil”. Deze formulering wordt vaak opgevat als een vrijbrief: wat de verweerder ook aanvoert, de rechter zou daaraan voorbij kunnen gaan. In de praktijk ligt dit genuanceerder.

Een ernstig geschil staat de bevoegdheid van de voorzieningenrechter op deze grondslag niet in de weg, anders dan bij een kort geding op grond van artikel 834, waar het een doorslaggevende belemmering vormt. Een ernstig geschil kan echter betrekking hebben op de feiten zelf en daardoor verhinderen dat de rechter de verstoring als “kennelijk” aanmerkt.

Het verschil tussen een juridisch en een feitelijk geschil

Wanneer de verweerder de uitleg van een contractueel beding of de strekking van een wetsbepaling betwist, behoudt de voorzieningenrechter zijn beoordelingsbevoegdheid. Hij kan oordelen dat de schending ondanks de juridische argumenten van de wederpartij kennelijk blijft.

Het wordt lastig wanneer de betwisting betrekking heeft op de feitelijke toedracht. De verweerder legt bijvoorbeeld een bouwvergunning over waarvan de eiser niet wist, of een schriftelijke toestemming van de verhuurder. In dat geval is de verstoring niet langer kennelijk, niet omdat het recht onzeker is, maar omdat de feiten onzeker zijn. De rechter beschikt niet over de onderzoeksmiddelen van de bodemrechter om een feitelijk geschil te beslechten.

Direct procedureel gevolg

De afwijzing van een vordering in kort geding op grond van artikel 835, lid 1, verhindert niet dat de zaak aan de bodemrechter wordt voorgelegd. De beschikking in kort geding heeft geen gezag van gewijsde in de hoofdzaak. De eiser kan de zaak alsnog ten gronde aanhangig maken, maar is het voordeel van een snelle procedure kwijt. Dat kan maanden kosten, terwijl de verstoring voortduurt.

Bewarende maatregelen en herstel in de oorspronkelijke toestand: de grenzen van de bevoegdheid van de voorzieningenrechter

Artikel 835, lid 1, biedt ruimte voor twee categorieën maatregelen: bewarende maatregelen (een situatie bevriezen, werkzaamheden verbieden of beslag leggen) en maatregelen tot herstel in de oorspronkelijke toestand (sloop, herstel van de oorspronkelijke situatie of verwijdering van zonder toestemming verspreide inhoud).

De voorzieningenrechter heeft ruime beoordelingsvrijheid bij het bepalen van de op te leggen maatregel, maar blijft gebonden aan het evenredigheidsbeginsel. De maatregel moet strikt beperkt blijven tot wat nodig is om de verstoring te beëindigen, zonder vooruit te lopen op de beslissing in de hoofdzaak.

  • Een verbod om de werkzaamheden voort te zetten is de meest voorkomende maatregel bij illegale bouwwerkzaamheden, mits uit de stukken blijkt dat er geen vergunning is verleend.
  • Een sloopbevel in kort geding komt zelden voor: daarvoor moet de verstoring zo ernstig zijn dat het laten staan van het bouwwerk onherstelbare schade zou veroorzaken en moet de onrechtmatigheid buiten twijfel staan.
  • Verwijdering of een verbod op verspreiding van inhoud (bijvoorbeeld een video die zonder toestemming in een privéruimte is opgenomen) kan op dezelfde grondslag worden gevorderd wanneer sprake is van een aantasting van het portretrecht of de persoonlijke levenssfeer.
  • Om de daadwerkelijke uitvoering te waarborgen, wordt aan de hoofdmaatregel vaak een dwangsom verbonden. De voorzieningenrechter bepaalt de hoogte daarvan naar eigen inzicht.

Kort geding op grond van artikel 835, lid 1 of lid 2: de juiste grondslag kiezen

Een verkeerde grondslag is een klassieke reden voor afwijzing. Lid 1 ziet op kennelijk onrechtmatige verstoring en dreigende schade. Lid 2 betreft het kort geding tot betaling van een voorschot, waarmee een voorschot op een niet ernstig betwiste vordering kan worden verkregen. De voorwaarden voor toepassing verschillen wezenlijk.

Op grond van lid 2 toetst de rechter of het bestaan van de verplichting ernstig wordt betwist. Op grond van lid 1 beoordeelt hij of de onrechtmatigheid kennelijk is. Wie die twee door elkaar haalt, voert zijn zaak aan de hand van de verkeerde bewijsmaatstaf.

  • Lid 1 vereist geen spoedeisendheid, maar wel een verstoring of dreigende schade waarvan de onrechtmatigheid bij bestudering van de stukken direct duidelijk is.
  • Lid 2 vereist geen spoedeisendheid of kennelijke verstoring, maar de aangevoerde verplichting mag niet ernstig betwistbaar zijn.
  • Beide grondslagen kunnen in één dagvaarding worden aangevoerd, mits duidelijk wordt onderscheiden welke vorderingen op welke grondslag berusten.

Een verkeerde keuze van het lid kan tot afwijzing leiden zonder dat de rechter de grondslag van de vordering ambtshalve herkwalificeert. Een zorgvuldige formulering van de dagvaarding is rechtstreeks bepalend voor de uitkomst van de procedure.

Cliënte bespreekt met een advocaat in een modern advocatenkantoor in Parijs een kennelijk onrechtmatige verstoring in het kader van een kortgedingprocedure op grond van artikel 835 van het Franse Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering

Een kort geding op grond van artikel 835, lid 1, van het Franse Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering blijft een krachtig procedureel middel om een kennelijk onrechtmatige verstoring te beëindigen. De kracht ervan ligt in het ontbreken van een spoedeisendheidsvereiste en in de mogelijkheid om op te treden ondanks een ernstig geschil. De zwakte schuilt in de bewijseis voor het kennelijke karakter: een onvolledig dossier kan ertoe leiden dat een duidelijk recht toch niet wordt toegewezen. Wij zien dat de kwaliteit van de overgelegde stukken zwaarder weegt dan de kracht van de ingeroepen rechtsregel.

Kennelijk onrechtmatige verstoring: hoe artikel 835 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering uw rechten in kort geding beschermt